О Сагаалгане-2021 Обращение Даши-ламы Шаглахаева

Shaglakhaev Dashi
О Сагаалгане -2021
Уважаемые верующие, жители солнечной Тункинской долины, Бурятии!
Излучая энергии добра, любви и сострадания, распространяя и развивая нравственность и сорадость наступает бурят-монгольский праздник Сагаалган, белый Месяц. И «хозяйкой» этого года станет символ беловатой «Коровы». А первый месяц Весны будет считаться белым «Месяцем».
Ламы исторических дацанов Тункинского района вместе с вами, дорогие верующие, распространяет благостную энергию, весть, пропитанную энергией буддистских мантр в каждый наш дом, в каждую семью и пространство через священную курильницу (hан) перед дацанами, очищая нас, природу и радуя могущественных божеств наших с Вами предков.
Так мы сосуществуем миллионы лет, с миллиардами зримыми и незримыми для людей живыми существами, в «Общем Доме» под названием Планета Земля.
Звезды, планеты, Солнце, Луна нашей Вселенной ежесекундно со дня человеческого рождения энергетически влияют на людей то отрицательно, то нейтрально, то положительно в соответствии под какой планетой и год родился человек. Таков Закон Природы.
Знания и традиции нашего народа, заложенные в праздник Сагаалган нас оберегают и удлиняют нашу жизненную энергию. Эти знания мы должны сохранять и передавать своим потомкам.
Позвольте пожелать всем вам чистой души, мысли, добра и согласия! Самое главное – уважайте своих родителей, почитайте Природу – общечеловеческого Дома, заботьтесь о природе Тункинского района, Бурятии, России как о своем собственном организме!
Гнев, гордыня, ревность, алчность, неведение – приводит человека, общество и природу к болезням, распрям и деградации. Любовь, сострадание и мудрость – залог душевного и телесного здоровья человека, процветания нашего уникального родного края. Новые начинания в любой сфере жизнедеятельности – создание семьи, бизнеса.
Из наставлений Ширээтэ-ламы (Настоятеля)
Муноодорэй шухала асуудал
Нютагай hулдэ, эхэ хэлэмнай нангин даа
Хун иивиингээ хүхыень суу уужа ехэ болдог. Эхэ нютагайнгаа агаараар амилжа, уhыень амсажа, Оршон Дэлхэйгээ ойлгодог. Эрдэмэй ном үзэхэ, Агуу буряад-монголой шажан-соелой хушоор ёhо-ёроо ойлгожо Хун болодог, хани нүхэроо оложо унэр баян болохо, таван хошуу адуу малаа барижа баян-тарган ажаhуухын юрөөлтэй байдаг. Буряад-монголой нютаг нютагай хэлэн, заншал Эхэ Дэлхэйтеэ нарин ниилэжэ арад тумэниие үвэртөө аваад, хамгаалаад явадаг гэхэдэ унэн.
Нютагайнгаа хэлые хамгаалха ёhотойбдэ, буряад хэлэн үгээ болобол – хүн Эхэ- Дэлхээгээ ойлгохоо больтихо, бутаржа һалаха. Энэ буруу харгы гэжэ унэн. Буряад-монгол зон үсөөхэн хүнүүдэбдэ. Буряадай олон диалектнууд маниие хүштэй-шадалтай болгоно. «Буряад Унэн», «Нютаг хэлэн\ Диалекты» гэжэ мэдээ (газета) соо нютагай түүхэ, соёл, шажан, буряадай дүрбэн уларил-сагай ажаhуудагые бэшэхэ хэрэгтэй – хавар, нажар, намар, үвэл зон юу хэхым гэжэ – ямар мүргэл болноб, гэр бүлэтэй хэзээ болноб, ямар уларилда ямар ном, тайлга, обоо тасинаб, үбhэ-залhаяа яажа, хэзээ аванаб гэжэ.
Олон буряад урайнай үгэнүүд hүүлшын үедэ мартагдажа байна. Нютагай хэлэеэ мартакгүй гэжэ нарин ажал явуулгажа байhан «Нютаг хэлэн\ Диалекты», «Буряад Унэн» сэтгүүлшэдтэ үнэн зүрхэнhөөн амжалта хүсэнэб.
Бөө ба Буддын шажангууд маанадтаа хэрэгтэй – энэ хоёр мүргэл буряад-монгол арадай «Хоёр Дали» (“Духовные крылья”) гээшэ, хоюулаа сугтаа нэгэ жэгдэ «далияа» hабаха, яваха хэрэгтэй, бэе бэеэ муушалжа болокой. Энэ манай элинсэг-гулинсагай юрөөлоор ерэhэн Алтан Дэлхэйн Эрдэм юм гэжэ ойлгогдохоор.
Манай Түнхэн аймаг дүрбэн ехэ Эзэтэй, табадханиинь Бүрэн-Хаан – Мунхэ-Сарьдаг дээр байдаг. Бүрэн-Хаан Дэлхэйн эзэдэй табадтиха Эзэниинь гэлсэдэг. Гушэг Хамба Агван Доржиевэй хэлэhэн заабираар гэлэн-багша Д-Х. Самаев Мүнхэ-Сарьдагай орой дээрынь 2001 ондо ехэ мүргэл-ном бүтээhым.
Бөө шажанай үгы байбал – Гэсэр-Хаан, Чингис-Хаан үгы байха байгаа. Чингис-Хаан Тэнгэрын, Бөөгэй юрөөлоор, хүшөөр Дэлхэйн Хаан болоhым.
Дэлхэй дээрэ нүгэл ехэ болоходо – иимэ ехэшүүл түрэдэг – юундэб гэхэдэ, Монгол арад тумэн – Тэнгэрын амитан, ехэ юрөөлтэй хүн зон.
Алтан Дэлхэйдээр олон Ордон (импери) би болгоhон арад тумэн – Хунну Ордон, Монгол Ордон, Орос Ордон, Хитад Ордон, Могол Ордон (Энэдхэгтэ), Иль-хан Ордон. Агуу нэрэеэ мартангуй явая, хонгоодор-монголшуудаа!
Буддын шажан Гэсэр-Хаание Бадмасамбааватай, Чингис-Хааниие Ошорваани Бурхануудтай холбоотой гэдэг. Мүнөө бөө ба ламанарта бэе бэеэ муушалха хэрэг байна гү? Үгы! Гансал бөөнэр мүргэлөө амитанай ами таhалангүйгоор хээ болоболинь, Буддын шажанай ламанар дэмжэхэ гэжэ hананаб. Бөөнэр, ламанар, эрдэмтэд, түрэ засагай гулваанар, hургуулиин багшанар сугларжа, сугунды хэжэ хэлсэбэлэнь hайн байгаа. Хэлсээгүй болоболонь – арад тумэн хоер тээшээ хуваадха, мүнхын хурэлдоонэй-арсалдаанай явадал, манай хуви-заяаемнай, юрооломнай муу тээшээ болохо зам, харгы. Нэгэ даляараа гансараа hабаад холо ошокуй!
Биднэр мүнөө дээрэ урдын ба муноони юрөөлөө алдангүй яваха хэрэгтэйбдэ, юрөөлөө улам ехэ болгохо – зүб сэдьхэлээрээ, өөрынгөө ухаагаар, бэеэрээ зүдхэжэ, алта мүнгөө оложо, бэе бэеээ муу хэлэнгүй – гохолонгүй яваха. Обоо тайлган дээрээ архяа ехэ уунгүй, тамхяа татангүй, амитаниие гаргангүй – нэгэ амитанай амиие таhалжа, нүгөөдыень аваржа – мүнөөнэй сагтай тааркгүй, буруу явдал болохо.
Мүнөө хаа-яагуур модондо зурмадаhа уяхаяа болиё, модон хатана, хог (мусор) сугларна. Хии-мори, зурмадаhа үлгэхэ бүтээл (сооружение) зосёохо хэрэгтэй. Бог хогоо мүргэлын газарта, эншаа-тэншаа бү хаягты! Газарай эзэдэй, луус-савдагын хараал айдхатай шанга, – тэрэниие мэдэхэ ба ойлгожо байха ёһотойбдэ. Гал гуламтаяа сэбэрээр аважа явагты – доторонь хог бу галда. Жорломой (туалеэдээ) саарhаа бу галда – луус савдаг уурлажа хорлохо.
Харгы замда явахадаа маани, мэгзэмээ уншажа явабал һайн. Мургэлэй газарта заавал архи ургэхэ хэрэг угы – архиин орондо (вместо водки) сагаан таряа (рис) үргэбэл – Бурхан ба газарай эзэн танай мүргэлые, hанаае дуулаха, ойлгохо гээшэ. Дэлхэй байгаалияа хайрлажа явая!
Алтан Дэлхэй хүн зоной «дабхар бэе» – хүндэлжэ явабал, монгол-буряад арадай ирээдуйн хуви-заяанда ехэ хэрэгтэй явадал болохо.
Ёhо ёроёо hайн мэдэбэл – ами наhандэ, ажал-хүдмэртэ урагшатай байха. Сайн юумэ хэлэжэ, юрөөжэ, эбтэй-эетэй байха болтугой! Мүнөө залуушал муухай хубсаhа (үбдэг хахаршаhан) үмдэнэ, баруун зүүгэй – муухай заншал хаа-яагуур харагдана, тэрэ муухай ёро – угыроол, муу юумэ зүгнэдэг (нищету ворожит), яhа-уhанай үбшэн болохо арга ойрхон болгодог. Муухай угэтээ дуу, клип буу шагнаяа – Тунхэн-Улаан-Удэ руу явадаг микригээ жолоошдтэ hануулая. Хувиин олон давхар гэр, байшан бү баригты – нүүхые энэ зүгнэдэг. Хаа-яагуур (холо хээр газар) дасан суварганууддые дураараа бү баригты. Юумэн зүб харгыгаар, нютагай зоной юрөөлөөр ерэхэ еhотой. Буруу юумэ хэбэл – нүгэлынь ехэ, заhахынь ехэ хундэ.
Муноо 2021 он гаршаба. Дэлхэй дээр олон юумэ боложол байна – убшэн-хавшан бии болоно, экономика ондоо болно, Гурэнэй янзабэрээн хуули гарана. Ямаршье хундэ сагай болоходо бэлэн байха хэрэгтэй – тургэн оорыеэ бэе, гур булээ, нютагаа хурдан шиидбэр гаргажа хамгаалаха шадалтай байхань ехэ ушартай.
Тунхэнэй зон! Аршаан-уhан дээрэ, пай-газар дээрээ эзэн байгты, hомш газараа талайн ерэhэн амитатда буу худалдагты. Адуу-малаа баригты хамтаржа – ахадуунээртиеэ, нухэдуудээрээ, улица-улицэрээ. Нэгэ хуниинь мунгэтэй, нугоодниинь олон хуутэй, саадтииниинь техникэтэй. Хамтараад худэлхэ – тулеэгээ, убhэ-залhаяа аваха, адуу-малаа бариха (суу-мяхан, сусгэй-тоhон, аарса-хурэнгэ, арhан г.м.), таряа-ногоо, hондино, чеснок, яаваалха, жэмэс – сасаргана, клубника, груша, яблоко, ухэрнюдэн г.м. гектаараарынь хаяха саг ерошоо!
Бухы Тунхэнэй село – уйлдэбэр (предприятие) шэнги худэлхэ хэрэгтэй, хэнэhээш дутангуй. Тэрээнээ хэлсэгты хуу барандаа. Сельсовет соогоо хэлсэгты. Жэшээлбэл, Толтой, Тагархайн, Аршаан, Галба, Таблангут, Тунка г.м. Тунхэнэй Хоймор талда ородог. Тэдэнэр сельсоведэй хэлсээд нэгэ нюдарга шэнги сугтаа ажалха хэрэгтэй. Толтын ноеон-дарга Зомонов Ш.Б. тэрэ асуудалаар урагшатай хэдэлжэ байна.
Буряад-монголшуудаа, Монгол гэжэ Агуу Нэрэеэ бу мартая! Монгол хэлэеэ узэе, заае залуушалдаа. Иивии (эжы), баавайяа хундэлжэ явая! Алтан Дэлхээгээ магтажа, хундэлжэ явая! Монгол Эхэ хэлэеэ, еhо-заншалаа, соел-урлагаа дээшэнь ургэе!
Таван хурган шэнги эбтэй-эетэй, хүштэй, аза жаргалтай, үнэр баян болоёл даа!
Хоймор «Бодхидхарма»
дасанай Ширээтэ-лама,
Монголой «Их Засаг» дээд
hургуулин хундэтэ Академик Даши Шаглахаев
Светлана Целовальникова, Ирина Некрасова и ещё 72
Комментарии: 16
Поделились: 13
Нравится

Комментировать
Поделиться